Bệnh do não mô cầu: 5 việc cần làm để phòng ngừa

Bệnh lây qua đường hô hấp, tiến triển nhanh và có thể để lại di chứng vĩnh viễn. Chủ động phòng ngừa giúp giảm đáng kể nguy cơ.

Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, có thể dẫn tới nhiễm trùng máu và viêm màng não. Bệnh lây nhanh và có thể bùng phát thành dịch. Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM (HCDC) đã đưa ra khuyến cáo cụ thể để cộng đồng chủ động phòng ngừa.

Những điểm chính

Căn bệnh nguy hiểm: Thủ phạm là vi khuẩn Neisseria meningitidis, với các nhóm huyết thanh phổ biến A, B, C, Y và W-135. Vi khuẩn lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hay nói chuyện làm bắn dịch tiết mũi, hầu, họng ra xung quanh, người khác hít phải là có thể nhiễm. Nguồn lây không chỉ ở người đang mắc bệnh. Người lành mang trùng vẫn khỏe mạnh, vi khuẩn cư trú ở vùng mũi họng mà không hề có triệu chứng. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi. Nhóm nguy cơ cao nhất gồm trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi, trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 14 đến 23 tuổi, người sống trong môi trường tập thể đông đúc và người suy giảm miễn dịch.

Triệu chứng và biến chứng: Bệnh khởi phát rất nhanh. Hai triệu chứng điển hình nhất là sốt cao và ban xuất huyết hoại tử (tử ban). Ở người lớn và trẻ lớn, người bệnh có thể sốt cao đột ngột kèm rét run, đau đầu dữ dội, cứng cổ, sợ ánh sáng. Kèm theo là mệt mỏi, lơ mơ, buồn nôn, nôn mửa, ho và đau họng. Tử ban thường xuất hiện đầu tiên ở vùng hông, chi dưới rồi lan nhanh ra toàn thân, có thể kèm hoại tử trung tâm hoặc bóng nước. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dấu hiệu dễ bị bỏ qua hơn: sốt hoặc hạ thân nhiệt, bú kém, bỏ bú. Trẻ quấy khóc liên tục khó dỗ hoặc li bì, lờ đờ, khó đánh thức, nôn mửa liên tục; thóp trước trên đỉnh đầu có thể bị phồng lên. Tỷ lệ tử vong dao động từ 5% đến 15%. Ngay cả khi được chữa khỏi, bệnh vẫn có thể để lại di chứng vĩnh viễn: điếc hoặc suy giảm thính lực, chậm phát triển trí tuệ, tổn thương thần kinh, cắt cụt chi do hoại tử mạch máu dẫn đến tàn tật.

Xử trí khẩn cấp: Đây là ca cấp cứu y khoa khẩn cấp, vì bệnh tiến triển cực nhanh. Chậm trễ dù chỉ vài giờ cũng đe dọa tính mạng. Thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà. Phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hoặc thông báo ngay cho cơ quan y tế. Nhận ra sớm sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng cổ hay tử ban giúp rút ngắn thời gian chờ đợi và tăng cơ hội điều trị kịp thời.

Phòng ngừa chủ động: Tiêm chủng chủ động là biện pháp hiệu quả nhất. Người dân nên đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn tiêm đầy đủ các loại vaccine phòng các chủng não mô cầu phổ biến (A, B, C, Y, W-135). Trẻ từ 2 tuổi trở lên và người lớn có thể tiêm theo phác đồ 01 liều và tiêm nhắc lại mỗi 03 năm, hoặc theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vaccine. Ai từng tiếp xúc gần với bệnh nhân mắc não mô cầu cần dùng kháng sinh dự phòng theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên y tế. Kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn ở hầu họng và cắt đứt chuỗi lây lan. Vệ sinh và lối sống hàng ngày cũng quan trọng. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay, súc miệng họng bằng nước muối hoặc dung dịch sát khuẩn thông thường. Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người có biểu hiện viêm đường hô hấp. Tuyệt đối không dùng chung các vật dụng dính dịch tiết hầu họng như ly uống nước, chén bát, bàn chải đánh răng. Giữ nhà ở và nơi làm việc luôn thông thoáng, sạch sẽ, hạn chế tập trung trong không gian kín. Ăn uống đủ chất dinh dưỡng và rèn luyện thể dục thường xuyên để tăng sức đề kháng.

Phòng bệnh do não mô cầu không dừng ở chuyện tiêm vaccine. Những thói quen nhỏ hàng ngày cũng quyết định: rửa tay, không dùng chung đồ uống, giữ không gian sống thông thoáng, ăn uống đủ chất. Làm đều những việc này là bạn đang bảo vệ chính mình và người xung quanh, nhất là trẻ nhỏ và thanh thiếu niên.

👉 Bệnh do não mô cầu tiến triển nhanh, nhưng phòng ngừa hiệu quả bằng vaccine, dự phòng sau tiếp xúc và vệ sinh cá nhân đúng cách.