Bệnh não mô cầu: 3 dấu hiệu cần nhận biết ngay và cách phòng ngừa

Vi khuẩn não mô cầu có thể gây tử vong trong vài giờ, nhưng vaccine và vệ sinh cá nhân giúp bảo vệ gia đình.

Bệnh não mô cầu đang được chú ý sau các ca bệnh gần đây tại TP HCM và Cần Thơ. Đây là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có thể tiến triển nặng nhanh, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu hiểu rõ về vi khuẩn, đường lây và triệu chứng.

Vi khuẩn não mô cầu là gì?

Vi khuẩn não mô cầu có tên khoa học là Neisseria meningitidis, được phát hiện lần đầu vào năm 1887 bởi nhà vi khuẩn học người Áo Anton Weichselbaum. Đây là một song cầu khuẩn hình hạt cà phê, có khả năng biến đổi kháng nguyên rất cao để thoát khỏi hệ miễn dịch. Vi khuẩn có 13 nhóm huyết thanh, trong đó các nhóm A, B, C, W, X và Y là nguyên nhân gây bệnh viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết ở người. Trước khi có vaccine và kháng sinh, tỷ lệ tử vong do bệnh lên tới 75-80%; ngày nay vẫn còn 10-15% và để lại nhiều di chứng như mất thính lực, rối loạn nhận thức, suy giảm thị lực.

Lây truyền qua đường hô hấp

Con người là ổ chứa tự nhiên duy nhất của vi khuẩn não mô cầu. Vi khuẩn cư trú ở vùng mũi họng và lây từ người sang người qua giọt bắn đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt. Bệnh không dễ lây như cảm lạnh hay cúm thông thường; nguy cơ lây truyền tăng khi tiếp xúc gần và kéo dài như sống cùng nhà, hôn, dùng chung dụng cụ ăn uống. Đáng lưu ý, khoảng 5-10% dân số có thể mang vi khuẩn mà không có triệu chứng và vẫn có thể lây cho người khác. Chỉ một tỷ lệ nhỏ người mang vi khuẩn phát triển thành bệnh xâm lấn khi vi khuẩn vượt qua hàng rào niêm mạc để vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương.

Triệu chứng và đối tượng nguy cơ

Bệnh não mô cầu thường biểu hiện ở hai thể chính: viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Giai đoạn đầu, triệu chứng không đặc hiệu như sốt, mệt mỏi, chán ăn nên dễ nhầm với bệnh hô hấp thông thường. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể đau cơ nhiều, xuất hiện ban xuất huyết, rối loạn ý thức và các biến chứng nghiêm trọng. Các nhóm có nguy cơ cao gồm trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh mạn tính, người rối loạn chức năng lách hoặc đã cắt lách. Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện; thanh thiếu niên có tỷ lệ mang vi khuẩn ở hầu họng cao hơn. Người lớn khỏe mạnh cũng không nên chủ quan vì có thể nhiễm bệnh và trở thành nguồn lây.

Phòng bệnh bằng vaccine và vệ sinh

Vaccine là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Hiện có vaccine phòng 5 nhóm vi khuẩn phổ biến gồm A, B, C, Y, W-135, với lịch tiêm phù hợp cho từng độ tuổi, kể cả trẻ từ 2 tháng tuổi. Bên cạnh đó, Bộ Y tế khuyến cáo rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly và chai nước, giữ không gian sống thông thoáng. Khi tiếp xúc với người bệnh, cần báo cơ sở y tế để được hướng dẫn uống thuốc dự phòng và theo dõi. Nếu xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, tay chân lạnh, ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức, phải đến ngay cơ sở y tế để cấp cứu kịp thời.

Bệnh não mô cầu có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng nhận biết sớm và tiêm phòng đầy đủ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người suy giảm miễn dịch, việc hiểu rõ đường lây và triệu chứng là cách bảo vệ thiết thực nhất.

Chủ động tiêm vaccine và giữ vệ sinh cá nhân là lá chắn vững chắc trước bệnh não mô cầu.