Con trầm cảm hay chỉ ẩm ương? Dấu hiệu cha mẹ cần biết

Buồn, cáu gắt, mất hứng thú kéo dài trên hai tuần có thể là dấu hiệu con trầm cảm hay lo âu; đây là cách cha mẹ nhận ra sớm và đưa con đi khám đúng lúc.

Viết dựa trên tài liệu dinh dưỡng đã công bố

Người mẹ ngồi trò chuyện, lắng nghe con gái trong nhà

Bài này giúp cha mẹ phân biệt tâm trạng tuổi mới lớn bình thường với trầm cảm, lo âu, biết cách trò chuyện với con và nhận ra lúc cần đưa con đi khám.

Ở Hg Nuts, câu nhiều cha mẹ hỏi chúng mình nhất là: làm sao biết con chỉ ẩm ương hay đã trầm cảm? Dấu hiệu đáng lo là khi con buồn bã, cáu gắt, mất hứng thú, ngủ và ăn thất thường. Nếu những điều này kéo dài liên tục trên hai tuần, đó có thể là dấu hiệu con trầm cảm hoặc lo âu. Khi đó bạn hãy lắng nghe con, không phán xét, và đưa con đi khám sớm.

Điều cần nhớ

  • Mốc phân biệt: dấu hiệu kéo dài liên tục trên hai tuần
  • WHO: trầm cảm ở khoảng 1,3% trẻ 10–14 tuổi và 3,4% trẻ 15–19 tuổi
  • Con nhắc đến cái chết hoặc tự làm hại: đưa đi khám ngay, nguy cấp gọi 115
  • Tìm trợ giúp sớm; gặp bác sĩ hoặc chuyên gia để con được đánh giá

Con chỉ ẩm ương hay đang trầm cảm? Mốc là hai tuần

Điểm phân biệt quan trọng nhất là thời gian. Tuổi mới lớn vốn nhiều cảm xúc lên xuống, buồn vu vơ hay cáu kỉnh vài ngày rồi qua. Đó thường là chuyện bình thường.

Bạn nên để ý khi tâm trạng xấu kéo dài liên tục trên hai tuần và ảnh hưởng tới học tập, bạn bè, giấc ngủ. Lúc này cảm xúc tiêu cực không còn thoáng qua mà bám dai dẳng mỗi ngày.

Trầm cảm ở lứa tuổi này là có thật, không phải con làm quá. Theo WHO, trầm cảm xảy ra ở khoảng 1,3% trẻ 10–14 tuổi và 3,4% trẻ 15–19 tuổi.

Thông tin

Mốc hai tuần là cách nhiều hướng dẫn y khoa dùng để tách nỗi buồn thoáng qua với trầm cảm cần được chú ý và hỗ trợ.

Con trầm cảm, lo âu: dấu hiệu cha mẹ cần để ý

Dấu hiệu thường gộp ở ba mặt: cảm xúc, cơ thể và hành vi. Một hai dấu hiệu lẻ chưa nói lên điều gì. Nhưng nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện và kéo dài thì cần chú ý.

Ba nhóm dấu hiệu cần để ý:

Hãy quan sát con trong sinh hoạt hằng ngày ở nhà.

  1. Cảm xúc buồn bã, cáu gắt, dễ khóc, mất hứng thú với thứ con từng rất thích.
  2. Cơ thể ngủ quá ít hoặc ngủ li bì cả ngày, ăn nhiều hẳn hoặc bỏ ăn, hay kêu đau đầu, đau bụng.
  3. Hành vi thu mình, ngại gặp bạn, sa sút học tập, bỏ bê việc nhà và vệ sinh cá nhân.

Điều quan trọng không phải một dấu hiệu, mà là nhiều dấu hiệu đi cùng nhau và kéo dài. Khi đó bạn nên xem đây là lời con đang cần giúp đỡ.

Lo âu và trầm cảm ở con khác nhau thế nào?

Hai vấn đề này khác nhau nhưng hay đi cùng nhau. Nhiều con vừa lo âu vừa có dấu hiệu trầm cảm cùng lúc.

Khía cạnh Trầm cảm Lo âu
Cảm xúc chính Buồn bã, trống rỗng, mất hứng thú Căng thẳng, sợ hãi, bồn chồn
Hay thấy ở con Chán nản, không muốn làm gì Lo lắng quá mức, sợ thất bại
Về đêm Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều Trằn trọc vì lo nghĩ

Dù là trầm cảm hay lo âu, cách tiếp cận của cha mẹ khá giống nhau. Bạn có thể đọc thêm các bài về sức khỏe tinh thần của Hg Nuts để hiểu rộng hơn.

Cha mẹ nên nói chuyện với con ra sao?

Cách bạn mở lời quan trọng không kém nội dung. Mục tiêu là để con thấy an toàn khi chia sẻ, chứ không phải bị tra hỏi.

  1. Chọn lúc riêng tư Nói chuyện khi chỉ có hai mẹ con, lúc đi bộ hay cùng nấu cơm, tránh giờ con đang căng thẳng.
  2. Lắng nghe trước Để con nói hết, đừng ngắt lời hay vội khuyên. Nhắc lại ý con cho con thấy bạn thật sự hiểu.
  3. Không la mắng, không coi nhẹ Tránh câu ‘có thế mà cũng buồn’. Cảm xúc của con là thật với con.
  4. Hỏi con cần gì Hỏi con muốn được giúp thế nào, thay vì áp đặt cách giải quyết của mình.

Mẹo

Nếu con khó mở lòng với bạn, hãy gợi ý con tâm sự với một người lớn đáng tin khác, như thầy cô hay chuyên viên tâm lý ở trường.

Cách nuôi dạy cũng ảnh hưởng tới tinh thần con. Bài học từ một ca nhập viện tâm thần vì bao bọc con quá mức là một ví dụ đáng suy ngẫm cho cha mẹ.

Khi nào cần đưa con đi khám, và đi đâu?

Nếu dấu hiệu kéo dài trên hai tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt, bạn nên đưa con đi khám. Tìm trợ giúp sớm giúp con hồi phục nhẹ nhàng hơn, đừng chờ đợi.

Bước đầu, bạn có thể gặp bác sĩ nhi, bác sĩ gia đình hoặc chuyên viên tâm lý để con được đánh giá đúng. Họ sẽ hướng dẫn các bước tiếp theo phù hợp với con.

Cảnh báo

Nếu con nhắc đến cái chết, nói muốn biến mất hay có ý làm hại bản thân, hãy đưa con đi khám ngay. Trong tình huống nguy cấp, gọi cấp cứu 115.

Thói quen nâng đỡ tinh thần cho con mỗi ngày

Song song với việc đi khám, vài thói quen nhỏ ở nhà giúp con dễ chịu hơn. Chúng không thay thế điều trị, nhưng là nền tảng tốt cho con.

Những việc giúp con mỗi ngày:

  1. Ngủ đủ và đều giờ vì giấc ngủ xáo trộn làm tâm trạng tệ hơn.
  2. Vận động rủ con đi bộ, đạp xe hay chơi môn thể thao con thích.
  3. Bữa ăn đều đặn ăn cùng gia đình, không bỏ bữa.
  4. Giảm áp lực điểm số nhắc con rằng điểm số không định nghĩa giá trị của con.

Chúng mình tin bữa cơm chung và giấc ngủ đủ là điểm tựa âm thầm cho tinh thần con. Những điều giản dị ấy nói với con rằng con không phải xoay xở một mình.

Câu hỏi thường gặp

Con mất ngủ hoặc ngủ li bì cả ngày có liên quan đến tinh thần không?

Có thể. Giấc ngủ thay đổi rõ rệt là một dấu hiệu của trầm cảm và lo âu. Nếu kèm buồn bã, cáu gắt kéo dài trên hai tuần, bạn nên cho con đi khám.

Cha mẹ nên nói gì khi con bị stress chuyện học hành?

Hãy lắng nghe và công nhận áp lực của con trước. Tránh so sánh hay thúc ép điểm số. Cho con biết bạn thương con vì chính con, không vì thành tích.

Con cáu gắt, thu mình, bỏ bê thứ từng thích có phải trầm cảm không?

Một dấu hiệu lẻ thì chưa chắc. Nhưng mất hứng thú với thứ từng thích là dấu hiệu đáng chú ý, nhất là khi kéo dài và đi cùng buồn bã, rối loạn giấc ngủ.

Bao lâu thì nên đưa con đi khám tâm lý?

Khi dấu hiệu kéo dài liên tục trên hai tuần và ảnh hưởng tới học tập, giấc ngủ, bạn bè. Riêng khi con nhắc đến cái chết thì cần đi khám ngay.

👉 Khi tâm trạng xấu của con kéo dài liên tục trên hai tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt, hãy lắng nghe không phán xét và đưa con đi khám sớm; con nhắc đến cái chết là dấu hiệu cần đi khám ngay.

Ở Hg Nuts, chúng mình mong mỗi cha mẹ đều nhận ra sớm khi con cần giúp đỡ, vì lắng nghe đúng lúc có thể thay đổi rất nhiều. Nếu thấy bài hữu ích, mời bạn theo dõi Hg Nuts để không bỏ lỡ nội dung mới: Facebook, YouTube, Pinterest, X và Tumblr.

Sản phẩm liên quan đến bài viết

Cửa hàng

Sản phẩm nổi bật

HG Nuts

Combo ăn sáng healthy

Yến mạch cán dẹt nguyên chất… + Granola hạt & trái cây 500g + Nho khô Mỹ không hạt 500g

275.000 ₫ 283.000 ₫

Giảm 8.000 ₫

Thẻ

Trịnh Mai Phương

Biên tập viên mảng sức khỏe phụ nữ tại Hgnuts.

43 bài

Cách chúng tôi làm nội dung

Bản tin HG Nuts – Thế giới hạt

Nhận bài mới qua email

Mỗi khi có bài đáng đọc, chúng tôi gửi một lá thư ngắn — bắt đầu ngay khi website mở kênh gửi thư.

  • Không chia sẻ địa chỉ của bạn cho ai
  • Muốn gỡ lúc nào cũng được — chỉ cần nhắn qua trang Liên hệ

Chính sách bảo mật

Để lại một bình luận