Viêm não mô cầu: Lây qua đường nào và dấu hiệu nhận biết sớm

Bệnh có thể diễn tiến tối cấp trong vài giờ, nhưng nhiều người vẫn chủ quan với những triệu chứng ban đầu.

Ca viêm não mô cầu vừa tử vong ở Cà Mau cho thấy bệnh này không chừa người trưởng thành. Bạn cần nắm rõ đường lây, dấu hiệu cảnh báo và cách bảo vệ gia đình mình.

Những điểm chính

Căn bệnh nguy hiểm: Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi, dù tỷ lệ mắc cao hơn ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người từ 85 tuổi trở lên. Bệnh khởi phát đột ngột với sốt, đau đầu, mệt mỏi — những triệu chứng dễ nhầm với cảm cúm. Khoảng 10–20% ca diễn tiến tối cấp, đe dọa tính mạng trong vài giờ. Ngay cả khi được điều trị sớm, tỷ lệ tử vong vẫn khoảng 10–15%, và 10–20% người sống sót chịu di chứng như điếc, động kinh, tổn thương não, suy thận mạn hoặc cắt cụt chi do hoại tử. Tại Cà Mau, hai bệnh nhân 46 và 33 tuổi đã tử vong chỉ sau vài ngày khởi phát.

Lây qua đường nào?: Vi khuẩn này thường trú ngụ ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Khoảng 5–10% dân số mang vi khuẩn này. Bệnh lây qua giọt bắn đường hô hấp và nước bọt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài. Những thói quen như sống chung nhà, hôn, dùng chung cốc uống nước hay bàn chải đánh răng, hoặc sinh hoạt nơi đông người đều là con đường lây truyền. Người không có triệu chứng vẫn có thể truyền bệnh nên rất khó xác định nguồn lây. Thời gian ủ bệnh thường 3–4 ngày, dao động từ 1–10 ngày. Người bệnh có thể lây vi khuẩn từ 7 ngày trước khi phát triệu chứng. Khả năng lây vẫn tồn tại trong khoảng 24 giờ đầu dùng kháng sinh.

Dấu hiệu nhận biết sớm: Bệnh thường bắt đầu bằng sốt cao 39–41 độ C, đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, co giật, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức. Trẻ sơ sinh thường bỏ bú, ngủ li bì, thóp phồng hoặc quấy khóc kéo dài. Đừng đợi đến khi thấy ban xuất huyết màu đỏ tím mới đi khám. Ban thường xuất hiện sau 1–2 ngày; lúc này bệnh đã nặng. Khi thấy triệu chứng nghi ngờ, hãy đến ngay cơ sở y tế. Tuyệt đối không tự dùng kháng sinh, vì thuốc có thể che lấp dấu hiệu bệnh, gây khó chẩn đoán và làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Khoảng 5–20% ca bệnh còn thể hiện dưới dạng nhiễm khuẩn huyết với sốt cao, ban xuất huyết, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.

Phòng bệnh chủ động: Tiêm vắc xin là cách phòng bệnh hiệu quả nhất. Hiện có vắc xin cho 5 nhóm huyết thanh A, B, C, Y, W-135. Bexsero (Ý) phòng nhóm B cho người từ 2 tháng đến 50 tuổi. Nimenrix (Bỉ) và MenQuadfi (Mỹ) phòng 4 nhóm A, C, Y, W-135 cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên. Vắc xin không tạo miễn dịch bảo vệ chéo, nên tiêm loại này không thay thế loại kia. Bạn cần bác sĩ tư vấn để tiêm đầy đủ, đúng lịch. Bên cạnh đó, hãy giữ vệ sinh cá nhân như rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho, hắt hơi và đeo khẩu trang ở nơi đông người. Không dùng chung vật dụng cá nhân tiếp xúc với nước bọt. Người tiếp xúc gần với bệnh nhân cần báo ngay cho cơ sở y tế để được dùng kháng sinh dự phòng trong vòng 24 giờ sau khi ca bệnh được chẩn đoán, đồng thời theo dõi sức khỏe trong 10 ngày.

Với người dân, đặc biệt là phụ huynh và người sống trong khu vực đông dân cư, việc nhận ra sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động tiêm vắc xin có thể cứu sống con em mình. Bệnh không chỉ gặp ở trẻ nhỏ mà còn ở người lớn, nên cả gia đình cần biết cách phòng ngừa và xử lý khi có ca bệnh.

👉 Đừng đợi đến khi xuất hiện ban xuất huyết mới đi khám. Bất kể lứa tuổi nào, khi thấy sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, hãy đi khám ngay lập tức.