Tiểu đường: cách phòng và khi nào cần xét nghiệm đường huyết

Phòng tiểu đường type 2 bằng giảm 5–7% cân nặng, vận động 150 phút mỗi tuần, ăn uống lành mạnh và đi xét nghiệm đường huyết dù chưa có triệu chứng.

Viết dựa trên tài liệu dinh dưỡng đã công bố

Người dân tập thái cực quyền buổi sáng ở đền Ngọc Sơn, Hà Nội

Những việc làm theo được để phòng tiểu đường type 2, và lúc nào nên đi xét nghiệm đường huyết, kể cả khi bạn chưa thấy triệu chứng gì.

Dịp 14/11, Ngày Thế giới phòng chống đái tháo đường, năm nào Hg Nuts cũng nhận nhiều câu hỏi giống nhau. Câu được hỏi nhiều nhất là: có phòng tiểu đường được không? Câu trả lời là có. Bạn có thể phòng hoặc làm chậm tiểu đường type 2 bằng 4 việc: ăn uống lành mạnh, vận động đều, giữ cân nặng bình thường và không hút thuốc lá. Ngoài ra nên đi xét nghiệm đường huyết, vì không phải ai mắc bệnh cũng có triệu chứng.

Điều cần nhớ

  • Tiểu đường type 2 có thể phòng hoặc làm chậm bằng ăn uống lành mạnh, vận động, giữ cân nặng và không hút thuốc.
  • Đang thừa cân thì đặt mục tiêu giảm 5–7% cân nặng ban đầu.
  • Vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ví dụ đi bộ nhanh 30 phút, 5 ngày một tuần.
  • Ăn phần nhỏ hơn, uống nước lọc thay đồ uống có đường, bớt đường và chất béo bão hòa.
  • Chưa có triệu chứng vẫn nên xét nghiệm đường huyết, nhất là khi có người thân bị tiểu đường.

Bệnh tiểu đường có phòng ngừa được không?

Với tiểu đường type 2 thì phòng được, hoặc ít nhất làm chậm được. Theo WHO, ăn uống lành mạnh, vận động đều đặn, giữ cân nặng bình thường và không hút thuốc lá giúp phòng hoặc làm chậm bệnh khởi phát. Bài này nói về type 2, dạng mà thói quen hằng ngày có tác động rõ.

Tiểu đường là tình trạng đường huyết cao kéo dài. Dấu hiệu có thể rất nhẹ, nhiều người phải nhiều năm sau mới nhận ra. Vì vậy phòng sớm và xét nghiệm sớm quan trọng như nhau.

Bệnh này không hiếm. WHO ghi nhận số người sống chung với tiểu đường tăng từ 200 triệu năm 1990 lên 830 triệu năm 2022. Riêng năm 2021, tiểu đường gây ra 1,6 triệu ca tử vong.

Việc nên làm Mức gợi ý Cách bắt đầu
Giữ cân nặng Giảm 5–7% cân nặng ban đầu nếu đang thừa cân Cân mỗi tuần một lần, ghi vào điện thoại
Vận động Ít nhất 150 phút mỗi tuần Đi bộ nhanh 30 phút, 5 ngày một tuần
Ăn uống Phần ăn nhỏ hơn, bớt đường và chất béo bão hòa Xới bát cơm vơi hơn, uống nước lọc thay trà sữa
Không hút thuốc Bỏ hẳn thuốc lá Nhờ bác sĩ hỗ trợ nếu khó bỏ
Xét nghiệm Xét nghiệm đường huyết dù chưa có triệu chứng Đề nghị khi đi khám sức khỏe định kỳ

Muốn đọc đủ các bài về bệnh này ở một chỗ, bạn ghé trang tổng hợp các bài về tiểu đường type 2.

Cần giảm bao nhiêu cân để phòng tiểu đường?

Không cần giảm thật nhiều. Theo NIH (Viện Y tế Quốc gia Mỹ), giảm 5–7% cân nặng ban đầu có thể giúp phòng hoặc làm chậm tiểu đường. Đây là mục tiêu nhỏ, đo được, không phải giảm cân cấp tốc.

CDC (Mỹ) có một chương trình thay đổi lối sống với đúng hai mục tiêu: giảm 5–7% cân nặng và vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần. Người tham gia giảm được 58% nguy cơ tiểu đường type 2. Với người trên 60 tuổi, con số này là 71%.

Nói cách khác, bạn không cần ăn kiêng khắc nghiệt hay tập nặng. Quan trọng là giữ đều trong nhiều tháng.

  1. Cân lần đầu Cân vào buổi sáng, trước khi ăn, ghi lại con số này làm mốc.
  2. Đặt đích Lấy 5–7% số cân ban đầu làm mục tiêu, chia nhỏ theo từng tháng cho dễ theo.
  3. Theo dõi mỗi tuần Cân cùng giờ mỗi tuần một lần để xem xu hướng, không cần cân mỗi ngày.
  4. Giảm từ từ Bớt dần đồ ngọt, đồ chiên, kết hợp vận động. Không nên nhịn hẳn bữa.

Đi bộ bao nhiêu phút mỗi ngày để phòng tiểu đường?

NIH gợi ý vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần. Cộng lại là 150 phút mỗi tuần, khớp với mục tiêu trong chương trình của CDC.

Đi bộ nhanh là cách dễ làm nhất, không cần dụng cụ hay phòng tập. Đi nhanh là đi tới mức hơi thở gấp hơn nhưng vẫn nói chuyện được.

Chen vận động vào ngày bận:

Nếu khó dành riêng một khoảng giờ, bạn thử mấy cách sau:

  1. Giờ đi làm: gửi xe xa hơn một đoạn, hoặc xuống xe buýt sớm một trạm rồi đi bộ.
  2. Đi chợ: đi bộ ra chợ gần nhà thay vì chạy xe.
  3. Sau bữa tối: cả nhà đi dạo quanh khu phố trước khi ngồi xem tivi.
  4. Cuối tuần: đạp xe, bơi hoặc chơi cầu lông cùng bạn bè.

Bắt đầu ít cũng được

Nếu lâu rồi không vận động, bạn cứ đi ít hơn rồi tăng dần. Đi được một chút vẫn hơn ngồi yên cả ngày. Có bệnh tim, đau khớp thì hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ.

Phòng tiểu đường nên ăn uống thế nào?

Ăn phần nhỏ hơn và uống nước lọc thay đồ uống có đường là hai việc NIH nêu rõ. Theo hồ sơ bệnh dựa trên WHO mà chúng mình dùng, nên ăn bớt đường và chất béo bão hòa.

Nên ăn bớt:

  1. Đường: có nhiều trong trà sữa, nước ngọt, cà phê pha nhiều đường, bánh kẹo.
  2. Chất béo bão hòa: có trong mỡ động vật, da gà, đồ chiên ngập dầu.

Ở Hg Nuts, chúng mình hay gợi ý bắt đầu từ cốc nước. Thay ly trà sữa buổi chiều bằng nước lọc hoặc trà không đường là việc dễ đổi nhất. Ở bữa cơm, xới bát vơi hơn một chút và gắp thêm rau.

Nếu bạn đã bớt ngọt mà vẫn chưa biết nên ăn gì, bài không ăn ngọt vẫn mắc tiểu đường, nên ăn gì để phòng nói kỹ hơn phần này.

Muốn biết món nào cần dè chừng, bạn xem thêm những thực phẩm làm tăng đường huyết nhanh.

Một mẹo nhỏ khác cho bữa cơm gia đình là ăn rau, chất xơ trước rồi mới ăn cơm để đường huyết ổn định hơn.

Không có triệu chứng có cần xét nghiệm đường huyết không?

Có. NHS (Anh) nhấn mạnh không phải ai mắc tiểu đường type 2 cũng có triệu chứng, vì vậy cần đi kiểm tra. Theo WHO, xét nghiệm đường huyết để phát hiện sớm cũng khá rẻ.

Nên xét nghiệm sớm nếu bạn:

  1. Thừa cân so với chiều cao của mình.
  2. Ít vận động: ngồi văn phòng cả ngày, đi đâu cũng chạy xe.
  3. Có người thân bị tiểu đường: bố mẹ, anh chị em ruột.

Những người này nên khám và xét nghiệm máu định kỳ. Bao lâu đi một lần thì bác sĩ sẽ hẹn dựa trên kết quả và tình trạng của bạn.

Xét nghiệm ở đâu

Bạn có thể đề nghị xét nghiệm đường huyết khi khám sức khỏe định kỳ ở cơ quan, hoặc đến trạm y tế, bệnh viện gần nhà. Nên hỏi trước có cần nhịn ăn hay không.

Khi nào cần đi khám ngay?

Hãy đi khám và xét nghiệm đường huyết sớm nếu bạn có những dấu hiệu mà NHS cho là hay gặp. Đừng chờ tới đợt khám định kỳ.

Dấu hiệu cần đi khám:

  1. Rất mệt và mệt kéo dài.
  2. Tiểu nhiều hơn hẳn so với bình thường.
  3. Khát liên tục, uống mãi vẫn thấy khát.
  4. Sụt cân không rõ lý do dù vẫn ăn như thường.

Có dấu hiệu chưa chắc đã là bệnh. Chỉ xét nghiệm mới trả lời được, nên đừng tự đoán ở nhà. Nếu đã có chẩn đoán, thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.

Gọi 115 khi nặng

Nếu người bệnh lơ mơ, khó thở hoặc ngất, hãy gọi cấp cứu 115 ngay. Đừng chờ tới sáng mai mới đi khám.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình có nguy cơ bị tiểu đường?

Bạn nên chú ý hơn nếu thừa cân, ít vận động hoặc có người thân bị tiểu đường. Cách chắc nhất để biết là đi xét nghiệm đường huyết.

Bố mẹ bị tiểu đường thì con có bị không?

Không có nghĩa là chắc chắn bị. Nhưng có bố mẹ hay anh chị em bị tiểu đường là lý do nên khám, xét nghiệm máu định kỳ và giữ lối sống lành mạnh từ sớm.

Tiền tiểu đường có quay lại bình thường được không?

Các nguồn chúng mình tra không hứa chắc điều này. Điều có số liệu là chương trình thay đổi lối sống của CDC giúp giảm 58% nguy cơ tiến triển thành tiểu đường type 2. Bạn nên tái khám theo hẹn để bác sĩ theo dõi.

👉 Phòng tiểu đường type 2 là giảm 5–7% cân nặng, vận động 150 phút mỗi tuần, ăn bớt đường và xét nghiệm đường huyết dù đang khỏe.

Phòng tiểu đường không đòi hỏi điều gì lớn lao, chỉ cần làm đều từng việc nhỏ mỗi ngày. Hg Nuts sẽ tiếp tục viết về ăn uống và sức khỏe dựa trên nguồn rõ ràng. Bạn theo dõi chúng mình trên Facebook, YouTube, Pinterest, X và Tumblr để không bỏ lỡ bài mới nhé.

Sản phẩm liên quan đến bài viết

Cửa hàng

Sản phẩm nổi bật

HG Nuts

Combo ăn sáng healthy

Yến mạch cán dẹt nguyên chất… + Granola hạt & trái cây 500g + Nho khô Mỹ không hạt 500g

275.000 ₫ 283.000 ₫

Giảm 8.000 ₫

Lương Khánh Linh

Biên tập viên mảng đời sống khỏe tại Hgnuts.

65 bài

Cách chúng tôi làm nội dung

Bản tin HG Nuts – Thế giới hạt

Nhận bài mới qua email

Mỗi khi có bài đáng đọc, chúng tôi gửi một lá thư ngắn — bắt đầu ngay khi website mở kênh gửi thư.

  • Không chia sẻ địa chỉ của bạn cho ai
  • Muốn gỡ lúc nào cũng được — chỉ cần nhắn qua trang Liên hệ

Chính sách bảo mật

Để lại một bình luận