Tay chân miệng: nguyên nhân do virus nào, ai dễ mắc?

Tay chân miệng do nhóm virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi; bài giải thích chủng EV71, đường lây và ai dễ mắc bệnh.

Viết dựa trên tài liệu dinh dưỡng đã công bố

Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước, cách đơn giản để cắt đường lây của virus tay chân miệng

Giúp cha mẹ hiểu tay chân miệng do virus nào gây ra, con lây từ đâu, vì sao trẻ nhỏ dễ mắc và khi nào cần đưa con đi khám ngay.

Ở Hg Nuts, mấy hôm nay câu chúng mình được nhiều phụ huynh hỏi nhất là: con bị tay chân miệng là do đâu? Nguyên nhân tay chân miệng là một nhóm virus đường ruột, hay gặp nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71), trong đó EV71 dễ gây biến chứng nặng. Virus lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, qua tay bẩn, đồ chơi, dịch trong nốt phỏng nước và phân. Trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc nhất, nhưng người lớn cũng có thể mắc.

Điều cần nhớ

  • Tay chân miệng do nhóm virus đường ruột gây ra, hay gặp là Coxsackievirus A16, EV71 và Coxsackievirus A6.
  • Virus lây qua giọt bắn, tay bẩn, đồ chơi, dịch nốt phỏng nước và phân khi thay tã.
  • Trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc nhất, nhưng ai cũng có thể mắc.
  • Người chưa có triệu chứng vẫn lây được; lây mạnh nhất trong 5 ngày đầu có triệu chứng.
  • Trẻ uống kém, sốt hơn 3 ngày hoặc dưới 6 tháng tuổi cần đi khám; cấp cứu thì gọi 115.

Nguyên nhân tay chân miệng: do virus nào gây ra?

Tay chân miệng do một nhóm virus đường ruột gây ra, gọi chung là enterovirus. Gọi là “đường ruột” vì loại virus này sống và nhân lên trong ruột, rồi theo phân ra ngoài. Nó cũng có trong nước bọt, dịch mũi họng và dịch trong các nốt phỏng nước.

Bệnh không do một con virus duy nhất. Có vài chủng cùng gây ra những nốt quen thuộc ở tay, chân, miệng. Ba cái tên cha mẹ hay gặp trên báo là Coxsackievirus A16, Enterovirus 71 (viết tắt EV71) và Coxsackievirus A6.

Chủng virus Điều cha mẹ cần biết
Coxsackievirus A16 Chủng hay gặp, thường gây bệnh ở mức nhẹ
Enterovirus 71 (EV71) Dễ gây biến chứng nặng; gắn với nhiều ca bệnh và đợt dịch ở Đông Á, Đông Nam Á
Coxsackievirus A6 Cũng gây tay chân miệng, có khi triệu chứng nặng hơn

Vì có nhiều chủng, cùng là tay chân miệng nhưng mỗi bé một khác. Có bé chỉ sốt nhẹ, vài nốt ở lòng bàn tay rồi tự khỏi. Có bé lại nặng hơn hẳn. Đa số trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày.

Vì sao chủng EV71 đáng lo hơn?

EV71 đáng lo vì chủng này dễ gây biến chứng nặng hơn các chủng khác. Đây là lý do mỗi khi báo chí nhắc tới EV71, phụ huynh đọc tin lại thêm lo.

Theo CDC Hoa Kỳ, EV71 gắn với các ca bệnh và các đợt dịch ở Đông Á và Đông Nam Á, tức là khu vực Việt Nam đang sống. Nói cách khác, đây không phải chủng virus xa lạ ở nước mình.

Điều khó là nhìn bên ngoài, cha mẹ không thể biết con mắc chủng nào. Nốt ở tay, chân, miệng trông gần giống nhau. Việc xác định chủng cần xét nghiệm, do cơ sở y tế làm. Vì vậy, thay vì đoán chủng, cha mẹ nên theo dõi sát các dấu hiệu chuyển nặng của con.

Đọc thêm về dấu hiệu

Các dấu hiệu sớm và dấu hiệu bệnh chuyển nặng được chúng mình viết riêng trong bài dấu hiệu sớm của tay chân miệng ở trẻ và khi nào đi khám.

Tay chân miệng lây sang trẻ qua những đường nào?

Tay chân miệng lây qua bốn đường chính: giọt bắn khi ho, hắt hơi; tay bẩn và đồ dùng có virus; dịch trong nốt phỏng nước; và phân. Theo WHO, virus lây nhiều nhất qua bàn tay có virus và khi chạm vào bề mặt có virus.

Bốn đường lây:

Hình dung một ngày bình thường của bé ở lớp mẫu giáo:

  1. Giọt bắn: bạn ngồi cạnh ho, hắt hơi trong giờ ăn trưa, giọt nhỏ bay sang bé.
  2. Tay và đồ dùng: bé cầm chung đồ chơi, tay nắm cửa, rồi đưa tay lên miệng.
  3. Dịch nốt phỏng nước: nốt phỏng vỡ ra, dịch dính vào tay, khăn, quần áo.
  4. Phân: người lớn thay tã cho em bé rồi không rửa tay kỹ bằng xà phòng.

Đường đi của virus thường ngắn hơn cha mẹ nghĩ. Một chiếc xe đồ chơi chuyền qua năm, sáu bé trong buổi sáng là đủ để virus đi một vòng quanh lớp.

  1. Người bệnh thải virus Virus có trong nước bọt, dịch mũi họng, nốt phỏng nước và phân của người bệnh.
  2. Virus bám lên tay, đồ vật Ho vào tay, thay tã, lau mũi, rồi cầm đồ chơi, muỗng, tay nắm cửa.
  3. Trẻ chạm vào Bé cầm đúng món đồ đó, hoặc được người lớn tay chưa rửa bế, đút ăn.
  4. Virus vào miệng Bé mút tay, gặm đồ chơi, ăn bốc, và virus đi vào cơ thể.

Hiểu đường lây giúp cha mẹ biết nên chặn ở đâu. Cách làm cụ thể ở nhà và ở lớp nằm trong bài cách phòng tay chân miệng cho trẻ ở nhà và trường.

Ai dễ mắc tay chân miệng nhất?

Trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc tay chân miệng nhất, nhưng ai cũng có thể mắc, kể cả người lớn. Đó là nhận định của CDC Hoa Kỳ, và NHS Anh cũng nói tương tự.

Nhóm dễ mắc:

  1. Trẻ dưới 5 tuổi: hay mút tay, gặm đồ chơi, chưa tự rửa tay đúng cách.
  2. Trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo: nhiều bé chơi chung, ăn chung, ngủ chung một phòng.
  3. Anh chị em trong nhà: một bé mắc, các bé khác dùng chung khăn, đồ chơi.
  4. Người lớn chăm trẻ: ông bà, cha mẹ, cô giáo thay tã và đút ăn cho bé mỗi ngày.

Ở Hg Nuts, chúng mình hay ví lớp mẫu giáo như một gian chợ nhỏ. Ai cũng chạm vào cùng một thứ, chỉ cần một người mang virus là cả gian dễ bị lây. Trẻ nhỏ lại chưa có thói quen giữ tay sạch, nên virus vào miệng rất dễ.

Người lớn có thể mắc mà triệu chứng nhẹ, thậm chí không có triệu chứng. Bố mẹ vẫn đi làm, vẫn ôm con khi về nhà, và vô tình mang virus tới cho con.

Phụ nữ mang thai

Nếu bạn đang mang thai và nghĩ mình đã tiếp xúc với người bị tay chân miệng, hãy liên hệ bác sĩ để được tư vấn.

Tay chân miệng lây trong bao lâu?

Người bệnh lây mạnh nhất trong tuần đầu bị bệnh. Theo NHS, người bệnh có thể lây từ vài ngày trước khi có triệu chứng, và dễ lây nhất trong 5 ngày đầu kể từ khi triệu chứng xuất hiện.

Điều nhiều cha mẹ không ngờ là virus còn ra ngoài khá lâu sau đó. CDC cho biết người bệnh vẫn có thể lây virus nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần sau khi đã hết triệu chứng.

Vì sao người không có triệu chứng vẫn lây được? Vì virus vẫn nhân lên trong ruột và họng, dù cơ thể không sốt, không nổi nốt. Người đó trông khỏe mạnh nên ai cũng chủ quan, không rửa tay kỹ khi chăm bé.

Mẹo nhỏ cho nhà có trẻ

Khi con đã hết nốt, vẫn nên giữ thói quen rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần thay tã hoặc đi vệ sinh, vì virus có thể còn trong phân thêm một thời gian.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?

Đa số trẻ tự khỏi, nhưng có những trường hợp cần đưa đi khám ngay, không chờ ở nhà. Nếu trẻ có dấu hiệu nguy hiểm như li bì, khó thở hoặc co giật, hãy gọi cấp cứu 115.

Đưa trẻ đi khám khi:

  1. Trẻ uống kém: bé đau miệng, không chịu uống, cha mẹ lo bé bị mất nước.
  2. Sốt kéo dài: sốt hơn 3 ngày.
  3. Trẻ còn rất nhỏ: nhất là bé dưới 6 tháng tuổi.
  4. Hệ miễn dịch yếu: bé có bệnh nền làm sức đề kháng suy yếu.
  5. Triệu chứng nặng: bé mệt nhiều, khác hẳn mọi ngày.
  6. Không đỡ: sau 10 ngày bệnh vẫn chưa thuyên giảm.

Thuốc hạ sốt hay thuốc khác chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ. Trong lúc theo dõi ở nhà, hãy cho bé uống đủ nước để tránh mất nước. Cách lo cho bé từng ngày có trong bài chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

Người lớn có bị tay chân miệng không?

Có. Bệnh hay gặp ở trẻ nhỏ, nhưng người lớn cũng có thể mắc. Người lớn thường nhẹ hoặc không có triệu chứng, nên dễ lây cho trẻ mà không biết.

Bị tay chân miệng rồi có bị lại không?

Có thể. Bệnh do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, nên khỏi bệnh lần này chưa chắc tránh được lần sau do chủng khác. Vì vậy giữ tay sạch vẫn cần thiết cả với trẻ đã từng mắc.

Trẻ không có triệu chứng có lây tay chân miệng không?

Có. Người bệnh có thể lây vài ngày trước khi có triệu chứng, và người không có triệu chứng vẫn lây được. Virus cũng có thể còn ra ngoài nhiều tuần sau khi hết triệu chứng.

Tay chân miệng có lây qua không khí không?

Bệnh lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi ở gần. Tuy vậy, theo WHO, đường lây hay gặp nhất vẫn là bàn tay và bề mặt có virus.

👉 Tay chân miệng do nhóm virus đường ruột gây ra, trong đó EV71 dễ gây biến chứng nặng; virus đi từ tay bẩn, đồ chơi, giọt bắn và phân vào miệng trẻ, nên trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc nhất.

Biết bệnh do đâu mà ra là bước đầu để cha mẹ bớt hoang mang khi đọc tin. Hg Nuts sẽ tiếp tục viết những bài dễ hiểu về sức khỏe của bé và cả nhà, mọi thông tin đều có nguồn rõ ràng. Bạn có thể xem toàn bộ bài về bệnh này ở trang Tay chân miệng của Hg Nuts. Theo dõi chúng mình trên Facebook, YouTube, Pinterest, X và Tumblr để không bỏ lỡ bài mới.

Sản phẩm liên quan đến bài viết

Cửa hàng

Sản phẩm nổi bật

HG Nuts

Combo ăn sáng healthy

Yến mạch cán dẹt nguyên chất… + Granola hạt & trái cây 500g + Nho khô Mỹ không hạt 500g

275.000 ₫ 283.000 ₫

Giảm 8.000 ₫

Trịnh Mai Phương

Biên tập viên mảng sức khỏe phụ nữ tại Hgnuts.

36 bài

Cách chúng tôi làm nội dung

Bản tin HG Nuts – Thế giới hạt

Nhận bài mới qua email

Mỗi khi có bài đáng đọc, chúng tôi gửi một lá thư ngắn — bắt đầu ngay khi website mở kênh gửi thư.

  • Không chia sẻ địa chỉ của bạn cho ai
  • Muốn gỡ lúc nào cũng được — chỉ cần nhắn qua trang Liên hệ

Chính sách bảo mật

Để lại một bình luận