Cúm do nguyên nhân gì? Cách lây và ai dễ mắc, dễ chuyển nặng
Nguyên nhân gây cúm là virus cúm tuýp A và B, lây qua giọt bắn và tay chạm bề mặt có virus; bài giúp bạn biết ai trong nhà dễ mắc, dễ nặng.
Viết dựa trên tài liệu dinh dưỡng đã công bố
Giải thích virus nào gây cúm, cúm lây qua đường nào, lây trong bao lâu, và nhóm người nào trong nhà dễ mắc hoặc dễ chuyển nặng.
Cúm là bệnh nhiễm virus cấp tính. Nguyên nhân gây cúm là virus cúm, chủ yếu là tuýp A và tuýp B. Virus lây từ người sang người qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện, và qua tay chạm vào bề mặt có virus. Ở Hg Nuts, câu chúng mình được hỏi nhiều nhất mấy hôm nay là: vì sao ông bà mắc cúm lại nặng hơn con cháu?
Điều cần nhớ
- Cúm do virus cúm tuýp A hoặc B gây ra, không phải do nhiễm lạnh hay ăn uống.
- Người bệnh có thể lây từ 1 ngày trước khi có triệu chứng đến 5–7 ngày sau khi phát bệnh, mạnh nhất trong 3 ngày đầu.
- Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, cúm có thể xuất hiện quanh năm.
- Người từ 65 tuổi, trẻ dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền dễ chuyển nặng; 9/10 người nhập viện vì cúm có ít nhất một bệnh nền.
- Triệu chứng nặng, triệu chứng ngày càng nặng hơn, hoặc đang có bệnh khác kèm theo: đi khám ngay, cấp cứu gọi 115.
Nguyên nhân gây cúm là gì? Cúm A, cúm B khác cảm lạnh ra sao
Cúm do virus cúm gây ra. Theo WHO, cúm mùa là bệnh nhiễm virus cấp tính do virus cúm tuýp A hoặc tuýp B. Người ta hay gọi tắt là cúm A, cúm B theo loại virus gây bệnh.
Nhiều người vẫn nghĩ đi mưa, tắm đêm hay ngồi quạt là “bị cúm”. Thật ra lạnh không tự sinh ra virus. Bạn chỉ mắc cúm khi virus cúm từ người khác đi vào cơ thể mình.
Cảm lạnh thông thường cũng do virus, nhưng là những loại virus khác. Cúm đáng lo hơn vì tuy thường tự khỏi trong khoảng một tuần, bệnh vẫn có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong, nhất là ở nhóm nguy cơ cao.
Để hình dung cúm phổ biến tới mức nào trên thế giới:
- Khoảng 1 tỷ ca cúm mùa mỗi năm, trong đó 3–5 triệu ca nặng.
- 290.000–650.000 ca tử vong mỗi năm do bệnh hô hấp liên quan đến cúm.
Bệnh cúm lây qua đường nào?
Cúm lây chủ yếu qua giọt bắn. Khi người bệnh ho, hắt hơi hay chỉ nói chuyện, họ phát tán những giọt rất nhỏ chứa virus ra không khí xung quanh.
Người đứng gần hít phải những giọt này là có thể nhiễm. Thử nghĩ tới bữa cơm cả nhà ngồi sát nhau, chuyến xe buýt giờ tan tầm, hay buổi chợ sáng đông người. Đó đều là chỗ giọt bắn dễ đi từ người này sang người khác.
Ít gặp hơn, virus lây qua tay. Bạn chạm vào tay nắm cửa, điện thoại, bàn ăn có dính virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Việc này nghe nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần trong ngày.
| Đường lây | Chuyện thường gặp | Mức độ |
|---|---|---|
| Giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện | Ngồi ăn chung, đi xe đông người, ngủ chung phòng | Đường lây chính |
| Tay chạm bề mặt có virus rồi đưa lên mặt | Cầm điều khiển TV, tay nắm cửa, điện thoại dùng chung | Ít gặp hơn |
Bị cúm lây từ lúc nào và bao lâu thì hết lây?
Người bị cúm có thể lây cho người khác trước cả khi họ thấy mệt. Theo CDC, virus cúm có thể phát hiện ở người nhiễm từ 1 ngày trước khi có triệu chứng đến 5–7 ngày sau khi phát bệnh.
Giai đoạn lây mạnh nhất là 3 ngày đầu sau khi phát bệnh. Trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể lây lâu hơn mốc này.
- Nhiễm virus Virus vào cơ thể qua mũi, miệng hoặc mắt.
- Ủ bệnh khoảng 2 ngày Theo WHO, thời gian ủ bệnh khoảng 2 ngày, dao động 1–4 ngày. Lúc này người nhiễm thường chưa thấy gì.
- 1 ngày trước khi có triệu chứng Đã có thể lây cho người xung quanh dù vẫn đi làm, đi học bình thường.
- 3 ngày đầu phát bệnh Giai đoạn lây mạnh nhất.
- 5–7 ngày sau khi phát bệnh Khả năng lây giảm dần; trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể kéo dài hơn.
Vì sao cả nhà hay mắc theo dây chuyền
Một người có thể lây từ hôm trước khi thấy sốt, ho. Vì thế khi phát hiện ra, người thân trong nhà thường đã tiếp xúc gần với họ cả ngày.
Vì sao ở Việt Nam có cúm quanh năm?
Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, nơi cúm có thể xuất hiện quanh năm. WHO cho biết ở xứ lạnh, dịch cúm mùa chủ yếu xảy ra vào mùa đông. Còn ở vùng nhiệt đới, cúm có thể gặp suốt năm và bùng phát không theo quy luật rõ ràng.
Vì vậy bạn đừng nghĩ trời nóng là yên tâm. Tháng nào trong năm cũng có thể có người mắc cúm, miễn là virus có đường đi từ người bệnh sang người lành.
Chúng mình ở Hg Nuts cũng hay nhận câu hỏi “giao mùa có dễ bị cúm hơn không”. Các nguồn chúng mình đối chiếu không chỉ ra thời tiết giao mùa tự nó gây cúm. Nguyên nhân vẫn là virus cúm lây từ người sang người.
Ai dễ mắc cúm và ai dễ chuyển nặng?
Ai cũng có thể mắc cúm, nhưng một số nhóm dễ chuyển nặng hơn hẳn. CDC ghi nhận 9/10 người phải nhập viện vì cúm có ít nhất một bệnh nền. Bạn có thể dùng bảng dưới đây để đối chiếu với người trong nhà.
| Nhóm người | Vì sao cần để ý |
|---|---|
| Người từ 65 tuổi | Thuộc nhóm nguy cơ cao theo CDC, lại hay mang sẵn bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim |
| Trẻ dưới 2 tuổi | Thuộc nhóm nguy cơ cao; trẻ nhỏ còn có thể lây lâu hơn người lớn |
| Phụ nữ mang thai và đến 2 tuần sau sinh | Được CDC xếp vào nhóm nguy cơ cao |
| Người bị hen, tiểu đường, bệnh tim | Bệnh nền là đặc điểm chung của phần lớn ca phải nhập viện vì cúm |
| Người suy giảm miễn dịch | Có thể lây lâu hơn và khó chống đỡ virus hơn |
| Nhân viên y tế | Theo WHO, có nguy cơ nhiễm cao vì tiếp xúc nhiều với người bệnh |
Người cao tuổi dễ chuyển nặng chủ yếu vì nhiều người đang sống chung với bệnh nền. Một cụ ông bị tiểu đường, huyết áp, nay mắc thêm cúm thì cơ thể phải gánh cùng lúc nhiều thứ.
Nếu nhà bạn có người thuộc nhóm trên, nên để ý kỹ hơn khi có ai đó trong nhà bắt đầu ho, sốt. Bạn có thể xem thêm các bài về bệnh này ở trang tổng hợp bài viết về cúm A của Hg Nuts.
Đối chiếu nhanh
Hãy liệt kê từng người trong nhà và đánh dấu ai thuộc nhóm trong bảng. Người được đánh dấu là người cần theo dõi sát nhất khi nhà có ca cúm.
Dấu hiệu nào cần đưa người bị cúm đi khám ngay?
Phần lớn ca cúm tự khỏi trong khoảng một tuần, nhưng có những lúc không được chờ. Hãy đưa người bệnh đi khám ngay khi gặp một trong các tình huống dưới đây.
- Có triệu chứng nặng, ví dụ khó thở, mệt lả, không tỉnh táo như bình thường.
- Triệu chứng ban đầu nhẹ nhưng ngày càng nặng hơn thay vì đỡ dần.
- Đang có bệnh lý khác kèm theo như tiểu đường, bệnh tim, hen, hoặc người bệnh là người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai.
Trường hợp cấp cứu
Người bệnh khó thở nhiều, tím tái hoặc lơ mơ: gọi ngay 115. Không tự ý dùng thuốc; thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Trong lúc người bệnh nghỉ ở nhà, bạn có thể giúp họ dễ chịu hơn bằng những loại đồ uống giúp dịu họng khi mắc cúm A. Còn để cả nhà khỏe hơn trong mùa bệnh, xem thêm 6 nhóm thực phẩm hỗ trợ sức đề kháng.
Câu hỏi thường gặp
Cúm A do nguyên nhân nào gây ra?
Cúm A do virus cúm tuýp A gây ra. Virus lây từ người bệnh sang người lành qua giọt bắn và qua tay chạm bề mặt có virus, không phải do nhiễm lạnh.
Cúm A và cảm lạnh thông thường khác nhau thế nào?
Cúm do virus cúm gây ra, còn cảm lạnh do các loại virus khác. Cúm thường tự khỏi trong khoảng một tuần nhưng có thể chuyển nặng, nhất là ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.
Vì sao người cao tuổi mắc cúm dễ chuyển nặng?
Người từ 65 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao, và nhiều người đang có bệnh nền như tiểu đường, bệnh tim. CDC ghi nhận 9/10 người nhập viện vì cúm có ít nhất một bệnh nền.
Thời tiết giao mùa có làm dễ bị cúm hơn không?
Thời tiết không tự gây ra cúm; nguyên nhân là virus cúm. Ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, cúm có thể xuất hiện quanh năm, không chỉ vào lúc giao mùa.
👉 Cúm do virus cúm A hoặc B gây ra, lây qua giọt bắn từ trước khi có triệu chứng, và người cao tuổi, trẻ nhỏ, bà bầu, người có bệnh nền là những người cần được theo dõi sát nhất.
Nguồn tham khảo
Hiểu được cúm đến từ đâu và lây lúc nào, bạn sẽ biết ai trong nhà cần được để ý trước. Hg Nuts sẽ tiếp tục viết các bài về cách chăm sóc và phòng bệnh cho gia đình. Bạn theo dõi chúng mình trên Facebook, YouTube, Pinterest, X và Tumblr để không bỏ lỡ bài mới nhé.
Bản tin HG Nuts – Thế giới hạt
Nhận bài mới qua email
Mỗi khi có bài đáng đọc, chúng tôi gửi một lá thư ngắn — bắt đầu ngay khi website mở kênh gửi thư.
- Không chia sẻ địa chỉ của bạn cho ai
- Muốn gỡ lúc nào cũng được — chỉ cần nhắn qua trang Liên hệ
Theo dõi HG Nuts
Chọn kênh bạn hay dùng. Chúng tôi đăng bài mới, công thức và mẹo ăn hạt ở cả năm nơi.
